Watergebonden ziektes: wat je kunt oplopen door vervuild drinkwater
Vervuild drinkwater is wereldwijd een van de grootste oorzaken van ziekte en sterfte. Als reiziger loop je in veel landen een serieus risico als je niet oplet wat je drinkt of eet. Van milde diarree tot levensbedreigende infecties: de gevolgen van besmet water kunnen flink uiteenlopen. In dit artikel lees je welke ziektes je kunt oplopen door vervuild drinkwater, hoe je ze herkent en hoe je ze voorkomt.
Waarom is vervuild drinkwater zo gevaarlijk?
Water kan besmet zijn met bacteriën, virussen, parasieten en chemische stoffen. In landen met goede waterzuiveringsinfrastructuur is de kans op besmetting klein. Maar in grote delen van Afrika, Azië, Latijns-Amerika en delen van Oost-Europa is het drinkwater niet of onvoldoende gezuiverd.
De gevaarlijkste ziekteverwekkers die via water worden overgedragen zijn:
- Bacteriën zoals Vibrio cholerae, Salmonella typhi en E. coli
- Virussen zoals hepatitis A-virus en norovirus
- Parasieten zoals Giardia lamblia en Cryptosporidium
- Wormen zoals Ascaris (spoelworm)
Zelfs kleine hoeveelheden besmet water kunnen al genoeg zijn om ziek te worden. Denk aan een paar slokken kraanwater tijdens het tandenpoetsen, ijsblokjes in je drankje of rauwe groenten gewassen met leidingwater.
De meest voorkomende ziektes door verontreinigd water
Cholera
Cholera is een ernstige bacteriële infectie veroorzaakt door de bacterie Vibrio cholerae. De ziekte verspreidt zich via besmet water en voedsel en kan binnen enkele uren leiden tot ernstige uitdroging.
De symptomen zijn kenmerkend: plotselinge, hevige waterige diarree (ook wel “rijstewaterdiarree” genoemd), braken en snelle uitdroging. Zonder behandeling kan cholera dodelijk zijn, maar met de juiste medische zorg is de kans op herstel goed.
Cholera komt voor in gebieden met slechte sanitaire voorzieningen, met name in delen van sub-Sahara Afrika, Zuid-Azië en Haïti. Er bestaat een vaccin dat enige bescherming biedt, maar de beste bescherming blijft het vermijden van besmet water en voedsel.
Tyfus
Tyfus (of typhoid fever) wordt veroorzaakt door de bacterie Salmonella typhi en verspreidt zich via fecaal verontreinigd water en voedsel. De ziekte begint met koorts, hoofdpijn, vermoeidheid en buikpijn. Later kunnen ook huiduitslag, verwardheid en ernstige complicaties optreden.
Tyfus is een serieuze ziekte die zonder behandeling met antibiotica levensgevaarlijk kan zijn. India, Afghanistan, India en grote delen van Zuidoost-Azië en Afrika zijn risicogebieden.
Er zijn vaccins beschikbaar tegen tyfus. Als je naar een risicogebied reist, is het verstandig dit vooraf met je huisarts of een reisarts te bespreken.
Hepatitis A
Hepatitis A is een virale leverinfectie die wordt overgedragen via besmet water en voedsel. Het virus wordt uitgescheiden via ontlasting en kan zo het water vervuilen. In landen met slechte sanitaire omstandigheden is het risico dan ook het grootst.
Symptomen zijn vermoeidheid, misselijkheid, geelzucht, donkere urine en buikpijn. De ziekte gaat bij de meeste mensen vanzelf over, maar kan weken tot maanden duren en flink impact hebben op je dagelijks leven.
Goed nieuws: tegen hepatitis A bestaat een effectief vaccin. Als je naar risicovol gebied reist, is vaccinatie sterk aan te raden. Risicogebieden zijn onder andere Egypte, Marokko, Mexico en grote delen van Azië en Afrika.
Reizigersdiarree
Reizigersdiarree is de meest voorkomende gezondheidsklacht onder reizigers. Het wordt veroorzaakt door verschillende micro-organismen, waaronder bacteriën zoals E. coli, maar ook virussen en parasieten. Besmet water en voedsel zijn de voornaamste bronnen.
De klachten zijn: dunne ontlasting, buikkrampen, misselijkheid en soms koorts. Meestal gaat het binnen enkele dagen over, maar het kan je reis behoorlijk verstoren. In een apart artikel lees je meer over hoe je reizigersdiarree door drinkwater voorkomt.
Giardia
Giardia is een parasiet die voorkomt in besmet water, ook in ogenschijnlijk schoon bronwater of bergbeekwater. Na besmetting kunnen de klachten pas na een tot drie weken optreden, wat het soms lastig maakt de oorzaak te achterhalen.
Klachten zijn onder andere: opgeblazen gevoel, winderigheid, vettige diarree, buikpijn en vermoeidheid. De infectie kan maanden duren als je hem niet behandelt. Giardia is te behandelen met medicijnen zoals metronidazol, maar je hebt daarvoor een recept nodig.
Cryptosporidiose
Cryptosporidium is net als Giardia een parasiet die via water wordt overgedragen. De parasiet is bijzonder resistent: zelfs chloor in zwembaden of drinkwater doodt hem niet altijd af. Besmetting via zwemwater is dan ook mogelijk.
Symptomen zijn waterige diarree, buikkrampen, misselijkheid en lichte koorts. Bij gezonde mensen verdwijnt de infectie vaak vanzelf, maar bij mensen met een verzwakt immuunsysteem kan het ernstig verlopen.
Leptospirose
Leptospirose is een bacteriële infectie die je kunt oplopen via water of modder dat besmet is met de urine van besmette dieren, zoals ratten. Zwemmen in stilstaand of traag stromend water in tropische gebieden brengt risico’s met zich mee.
De eerste symptomen lijken op griep: hoge koorts, hoofdpijn, spierpijn en koude rillingen. In ernstige gevallen kan leptospirose leiden tot nierfalen of geelzucht. De ziekte is behandelbaar met antibiotica, maar je moet er wel op tijd bij zijn.
E. coli-infecties
Bepaalde typen E. coli-bacteriën, met name ETEC (enterotoxische E. coli), zijn een veelvoorkomende oorzaak van reizigersdiarree en maagdarmklachten. Ze komen voor in besmet drinkwater en eten in landen met minder goede sanitaire voorzieningen.
De klachten variëren van milde diarree tot ernstige buikkrampen en koorts. Ernstige varianten van E. coli kunnen in zeldzame gevallen leiden tot ernstige complicaties, zoals bij de EHEC-bacterie het geval kan zijn.
Wie loopt het meeste risico?
Iedereen die naar een gebied reist met onveilig drinkwater loopt risico. Maar sommige groepen zijn extra kwetsbaar:
- Jonge kinderen, bij wie uitdroging sneller gevaarlijk wordt
- Ouderen met een verminderde weerstand
- Mensen met een verzwakt immuunsysteem, bijvoorbeeld door ziekte of medicijngebruik
- Zwangere vrouwen
- Mensen met chronische ziektes zoals diabetes of nierziekte
Voor deze groepen is het extra belangrijk om voorzorgsmaatregelen te nemen en vooraf advies te vragen bij een arts.
Hoe bescherm je jezelf tegen watergebonden ziektes?
Drink alleen veilig water
De meest effectieve maatregel is simpelweg geen onveilig water drinken. Flessenwater met een intact zegel is in de meeste gevallen veilig. Let wel op dat je het water ook niet drinkt uit een fles die al open was of waarvan het zegel verbroken was.
Alternatieven zijn:
- Gekookt water, minstens een minuut aan de kook gebracht
- Water gezuiverd met jodium- of chloortabletten
- Water gefilterd met een betrouwbare reisfilter, bij voorkeur in combinatie met UV-behandeling
Let op meer dan alleen drinkwater
Water zit ook in andere dingen dan je glas. Let op het volgende:
- IJsblokjes in drankjes, die vaak van kraanwater worden gemaakt
- Rauwe groenten en fruit die gewassen zijn met leidingwater
- Tandenpoetsen met kraanwater
- Water dat je per ongeluk binnenkrijgt tijdens zwemmen
Vaccinaties en voorbereiding
Voor meerdere watergebonden ziektes zijn vaccins beschikbaar. Hepatitis A-vaccinatie is aan te raden voor vrijwel alle reizen naar risicogebieden. Voor tyfus en cholera bestaan ook vaccins, maar de bescherming is niet volledig. Bespreek dit tijdig met een reisarts.
Lees ook wat er kan gebeuren als je te weinig water drinkt, want uitdroging door ziekte verergert je situatie alleen maar. En bekijk de uitdroging symptomen als je weet hoe je de eerste signalen herkent, kun je eerder handelen.
Wanneer moet je naar een dokter?
Lichte maagdarmklachten gaan vaak vanzelf over. Maar ga direct een arts zoeken als je last hebt van:
- Bloedige diarree
- Hoge koorts boven 38,5 graden Celsius
- Ernstige buikpijn
- Tekenen van uitdroging zoals extreme dorst, donkere urine, duizeligheid of verwardheid
- Klachten die langer dan drie à vier dagen aanhouden
Uitdroging is een van de grootste gevaren bij watergebonden ziektes. Blijf drinken, bij voorkeur met orale rehydratiezouten (ORS), en zoek medische hulp als de situatie verslechtert.
Kort samengevat
Vervuild drinkwater kan ernstige ziektes veroorzaken, van reizigersdiarree tot cholera en hepatitis A. De risico’s zijn het grootst in landen met slechte waterinfrastructuur en sanitaire voorzieningen. Als reiziger kun je jezelf beschermen door alleen veilig water te drinken, op vaccinaties te letten en bewust te zijn van verborgen waterbronnen zoals ijsblokjes en rauwe groenten.
Wil je meer weten over wat er precies in ons drinkwater zit, ook thuis in Nederland? Lees dan ons artikel over PFAS, chloor en andere stoffen in drinkwater. Of bekijk hoeveel water je per dag nodig hebt, zeker op een warme reis naar een tropisch land.