Microplastics in drinkwater: wat zijn de gezondheidsrisico’s?
Microplastics duiken op in oceanen, rivieren, lucht en inmiddels ook in ons drinkwater. Wetenschappers wereldwijd onderzoeken wat deze kleine plastic deeltjes betekenen voor onze gezondheid, maar een volledig antwoord is er nog niet. Wat we wel weten: microplastics zijn vrijwel overal aanwezig, ook in het water dat je dagelijks drinkt. In dit artikel lees je wat microplastics zijn, hoe ze in je drinkwater terechtkomen, wat de bekende en mogelijke gezondheidsrisico’s zijn, en wat je er als reiziger aan kunt doen.
Wat zijn microplastics precies?
Microplastics zijn kleine plastic deeltjes kleiner dan vijf millimeter. Ze ontstaan op twee manieren. Primaire microplastics worden direct geproduceerd in kleine vorm, denk aan microbeads in cosmetica of synthetische vezels uit kleding. Secundaire microplastics ontstaan doordat grotere plastic producten afbreken onder invloed van zonlicht, wind en water.
Er is ook een nog kleinere categorie: nanoplastics. Dat zijn deeltjes kleiner dan een micrometer, zo klein dat ze cellen kunnen binnendringen. Onderzoek naar nanoplastics staat nog in de kinderschoenen, maar de eerste bevindingen baren wetenschappers zorgen.
Hoe komen microplastics in drinkwater terecht?
De bronnen van microplastische vervuiling zijn talrijk. Plastic afval dat in het milieu terechtkomt, breekt over tijd af tot steeds kleinere deeltjes. Die belanden in rivieren, meren en grondwater, de bronnen van ons drinkwater.
Concrete bronnen zijn onder andere:
- Synthetische kleding die gewassen wordt, waarbij vezels via het afvalwater in het oppervlaktewater terechtkomen
- Slijtage van autobanden, die kleine rubberdeeltjes verspreiden via regenwater
- Plastic verpakkingen en afval dat in de natuur terechtkomt
- Plastic waterleidingen en waterflessen die deeltjes kunnen afgeven
Drinkwaterzuivering verwijdert een groot deel van de microplastics, maar niet allemaal. Onderzoek heeft aangetoond dat zowel kraanwater als gebotteld water microplastics kan bevatten. Gebotteld water bevat zelfs gemiddeld meer microplastics dan kraanwater, vermoedelijk doordat plastic flessen deeltjes afgeven aan het water.
Microplastics in drinkwater: wat zegt het onderzoek?
Wetenschappelijk onderzoek naar microplastics in drinkwater is de afgelopen jaren sterk gegroeid. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) publiceerde in 2019 een rapport over microplastics in drinkwater. De conclusie was dat de beschikbare gegevens op dat moment geen reden gaven voor directe gezondheidszorg, maar dat er ook te weinig data was om definitieve uitspraken te doen. De WHO riep op tot meer onderzoek.
Sindsdien zijn er nieuwe studies verschenen. In 2022 werd microplastics voor het eerst aangetroffen in menselijk bloed. Onderzoek van de Vrije Universiteit Amsterdam toonde aan dat in 17 van de 22 onderzochte bloeddonoren plastic deeltjes aanwezig waren. Dit laat zien dat microplastics daadwerkelijk in het lichaam opgenomen kunnen worden.
Verder zijn microplastics gevonden in menselijke longen, moedermelk en zelfs in de placenta. Wat de aanwezigheid van deze deeltjes precies betekent voor de gezondheid op lange termijn is nog onduidelijk. Maar het feit dat ze in het lichaam terechtkomen, maakt verder onderzoek urgenter.
Mogelijke gezondheidsrisico’s van microplastics
Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen wat wetenschappelijk aangetoond is en wat nog in onderzoek is. Op dit moment zijn er nog geen bewezen directe gezondheidsschade door microplastics bij mensen vastgesteld. Dat betekent niet dat er geen risico’s zijn, maar wel dat voorzichtigheid geboden is bij het trekken van conclusies.
Fysieke irritatie en ontstekingsreacties
Laboratoriumonderzoek op cellen en diermodellen laat zien dat microplastics ontstekingsreacties kunnen veroorzaken. Kleinere deeltjes kunnen celwanden binnendringen en mogelijk celbeschadiging veroorzaken. Of dit ook bij mensen in de praktijk leidt tot gezondheidsklachten, is nog niet bewezen.
Chemische stoffen die vrijkomen
Plastic bevat additieven zoals weekmakers, vlamvertragers en kleurmiddelen. Sommige van deze stoffen, zoals bisfenol A (BPA) en ftalaten, zijn hormoonverstorend. Wanneer plastic afbreekt in het lichaam of in het milieu, kunnen deze chemicaliën vrijkomen.
Hormoonverstorende stoffen kunnen de werking van het endocriene systeem beïnvloeden. Dit systeem regelt hormoonproductie en speelt een rol bij vruchtbaarheid, ontwikkeling en stofwisseling. Langdurige blootstelling aan hormoonverstorende stoffen wordt in verband gebracht met verschillende gezondheidsproblemen, al is de precieze bijdrage van microplastics hieraan nog niet vastgesteld.
Verspreiding van ziekteverwekkers
Microplastics kunnen ook als drager fungeren voor bacteriën, virussen en andere verontreinigingen. In vervuild water hechten pathogenen zich aan plastic deeltjes. Dit is met name relevant in landen waar de waterinfrastructuur minder goed is.
Microplastics en reizen: extra aandachtspunten
Als je naar het buitenland reist, verandert de context rondom drinkwater en microplastics. In veel populaire reisbestemmingen is kraanwater niet veilig om te drinken door bacteriële besmetting, en grijpen reizigers automatisch naar plastic flesjes water.
Maar zoals eerder aangegeven: gebotteld water bevat gemiddeld meer microplastics dan kraanwater. Dit is een lastige afweging. In landen zoals Thailand, India of Egypte is kraanwater drinken vanwege bacteriële risico’s geen optie voor toeristen. Het risico op reizigersdiarree is dan groter dan de onzekere risico’s van microplastics.
Lees ook ons artikel over hoe je reizigersdiarree door drinkwater voorkomt.
Welke landen hebben veilig kraanwater?
In landen met goed functionerende waterinfrastructuur, zoals Nederland, Duitsland, Oostenrijk en IJsland, is kraanwater van hoge kwaliteit en bevat het minder microplastics dan gebotteld water. Hier kun je gerust kraanwater drinken.
In andere delen van de wereld is dat anders. Informeer je altijd van tevoren over de waterkwaliteit op jouw bestemming. Op KanJeHetDrinken.nl vind je per land en stad informatie over of het kraanwater veilig is.
Hoe beperk je blootstelling aan microplastics via drinkwater?
Hoewel je blootstelling nooit helemaal kunt voorkomen, zijn er een aantal praktische stappen die je kunt nemen.
Thuis:
- Gebruik een waterfilter met een fijn filter (zoals een actieve koolstoffilter of omgekeerde osmosefilter). Niet alle filters halen microplastics eruit, maar filters met een klein poriënformaat kunnen deeltjes tegenhouden.
- Drink kraanwater in plaats van gebotteld water, zeker in Nederland waar kraanwater van hoge kwaliteit is.
- Bewaar water niet in plastic flessen, zeker niet in de zon of bij hoge temperaturen.
- Gebruik een roestvrijstalen of glazen drinkfles.
Op reis:
- Neem een herbruikbare metalen of glazen fles mee en vul deze waar mogelijk bij met gefilterd of gezuiverd water.
- Gebruik een reisfilter of waterzuiveringstabletten in combinatie met een fijnmazig filter als je in gebieden reist waar kraanwater niet veilig is.
- Vermijd het gebruik van plastic wegwerpbekers en flessen zoveel mogelijk.
Het is goed om te weten dat je microplastics ook via voeding binnenkrijgt, niet alleen via water. Vis en zeevruchten, zout, bier en honing zijn producten waar microplastics in aangetroffen zijn. Drinkwater is slechts één van de bronnen.
De situatie in Nederland
In Nederland is kraanwater een van de best gecontroleerde drinkwaterbronnen ter wereld. Drinkwaterbedrijven zijn wettelijk verplicht te voldoen aan strenge kwaliteitsnormen. Er zijn echter nog geen wettelijke normen specifiek voor microplastics in drinkwater, simpelweg omdat er nog onvoldoende wetenschappelijke consensus is over wat een veilige grenswaarde zou zijn.
Het RIVM en diverse drinkwaterbedrijven doen onderzoek naar de aanwezigheid van microplastics in Nederlands kraanwater. Uit eerder onderzoek bleek dat er kleine hoeveelheden microplastics in kraanwater aanwezig kunnen zijn, maar de concentraties zijn laag vergeleken met gebotteld water.
In ons artikel over wat er in ons drinkwater zit leggen we ook uit hoe andere stoffen zoals PFAS en chloor in drinkwater terechtkomen en wat dat betekent.
Wat kun je verder lezen?
Microplastics zijn onderdeel van een bredere discussie over waterkwaliteit en gezondheid. Op KanJeHetDrinken.nl vind je meer informatie over gerelateerde onderwerpen:
- Hoeveel water moet je per dag drinken?
- Wat gebeurt er als je te weinig water drinkt?
- Uitdroging herkennen en voorkomen op reis
- Wat zit er in ons drinkwater: PFAS, chloor en andere stoffen
Conclusie
Microplastics in drinkwater zijn een reëel fenomeen. Ze zijn aangetroffen in kraanwater, flessenwater, menselijk bloed en organen. De gezondheidsrisico’s zijn op dit moment nog niet definitief vastgesteld. Wetenschappelijk onderzoek loopt en de kennis ontwikkelt zich snel.
Wat je nu al kunt doen: kies voor kraanwater boven flessenwater waar dat veilig is, gebruik een goede herbruikbare drinkfles en filter je water thuis als je dat wil. Op reis weeg je de risico’s van microplastics af tegen de concrete risico’s van bacterieel besmette drinkwater bronnen. Laat je daarvoor goed informeren per bestemming.